Op 1 en 2 november viert Mexico massaal Dia de Muertos, oftewel Dag van de Doden. Het feest is kenmerkend voor de sterke familiebanden binnen de Mexicaanse cultuur. Wat kunnen wij van de Mexicanen leren over samenzijn?

Het is twee uur ‘s nachts op een reusachtige Mexicaanse begraafplaats. Duizenden kaarsjes belichten deze plek in de centrale provincie Michoacán. Honderden in dikke jassen en kleden uitgedoste Mexicanen bevinden zich bij de graven van hun dierbaren. Het is de nationale feestdag Dia de Muertos, oftewel Dag van de Doden. Familieleden en vrienden komen massaal naar begraafplaatsen om samen hun overleden dierbaren te herdenken. Naast het graf halen ze herinneringen op en voeren ze herdenkingsrituelen uit. Mexicanen geloven erin dat overleden geliefden niet weg zijn. De dood hoort bij het leven en wordt daarom gevierd.

Een groepje Mexicanen staat tegen elkaar aan rondom een van de graven. Een jonge vrouw kijkt bedroefd naar het graf en begint hard te huilen. Niet veel later pakken twee mannen hun muziekinstrumenten erbij en beginnen ze muziek te maken. Iedereen zingt mee om vervolgens zelfs te dansen. Dan danst ook de jonge vrouw door haar tranen heen mee.

Tot diep in de nacht is de begraafplaats vol met mensen. In alle hoeken wordt er gedanst, gehuild, gelachen en gekletst. Langzaamaan besluiten sommigen zich in kleden te wikkelen en naast hun dierbare op de grond te gaan liggen en te gaan slapen. Het is op 2.000 meter hoogte ver onder nul, maar ze trotseren de kou.

In Nederland wordt op 1 november door katholieken en anglicanen Allerheiligen gevierd en op 2 november Allerzielen. Op deze dagen worden heiligen, martelaren en overledenen herdacht. Maar deze vieringen zijn lang niet zo groot als in Mexico, waar gedurende twee dagen het overgrote deel van het land in het teken van dit feest staat. Winkels verkopen Dia de Muertos-snoep, in parken en openbare ruimtes zijn altaren opgebouwd, verklede Mexicanen lopen mee in optochten en kinderen gaan langs de deuren voor snoep. Dia de Muertos wordt echt samen gevierd.

Samenzijn en voor elkaar zorgen staan voor Mexicanen hoog in het vaandel. "Soms als ik me teveel op mijn werk heb gericht, mis ik echt iets essentieels", vertelt salsaleraar Roberto Riveira. "Dagen zoals Dia de Muertos en Navidad zijn ongelofelijk belangrijk voor ons." Dit samenzijn beperkt zich niet alleen tot nationale feesten. Mexicanen zijn over het algemeen veel met elkaar en verschillende generaties wonen vaak samen.


Beperkingen in financiën en veiligheid hebben ook invloed op dit samenzijn. Het is voor veel Mexicanen lastig om rond te komen. Door samen te wonen worden kosten gedrukt. Daarnaast is veiligheid een terugkomend thema in het leven van de Mexicaan. Met name in de grotere steden is er veel diefstal en geweld.  En in bepaalde gebieden in het land heerst de drugsoorlog. Veel Mexicanen ervaren constant de noodzaak om alert te zijn en voelen zich samen veiliger dan alleen.

Aan de kust van Yucatán draait de ventilator op volle toeren. Rosa vertoeft al uren in een donkere hoek van Publito Hostel in het vakantieoord Cancun. Voor de zoveelste keer scrolt ze door haar Facebookpagina. De wc’s poetst ze straks wel. Hoteleigenaar Hector doet het rustig aan. Nadat hij op zijn scooter tortilla’s op de hoek van de straat heeft gekocht, is het tijd voor een middagdutje. Het leven in Mexico gaat langzaam voorbij, vooral als je het met Nederland vergelijkt. Wat ook morgen kan, wordt morgen gedaan. Mañana, mañana, is een veelvoorkomend gezegde. Hierdoor hebben Mexicanen meer tijd om aandacht voor elkaar te hebben en elkaar te helpen. 

In Nederland besteden we veel minder tijd aan familie. We hebben het vaak zo druk met al onze werkzaamheden dat we weinig tijd voor onze familie overhouden. En al zouden we misschien meer tijd met elkaar willen spenderen, samenzijn met familie is niet zo geïntegreerd in onze cultuur als in Mexico. We doen liever ons eigen ding. In Nederland wonen verschillende generaties van een familie maar zelden samen. De meesten moeten er niet aan denken om met hun moeder of oma te wonen. En om hulp vragen we ook minder snel. We knappen onze zaakjes zelf wel op, dat is veel efficiënter. Ook als onze levens hierdoor meer van elkaar verwijderd raken.

Het duurt niet lang meer of de zon komt op boven de begraafplaats in Michoacán. Van de meeste kaarsjes is het licht inmiddels gedoofd. Een aantal mannen zit op stoeltjes en is nog steeds niet uitgepraat. Maar de meeste Mexicanen liggen op de grond, tegen elkaar aan. Alles om samen te kunnen zijn.