“Ga naar een andere stad dan Moskou of St. Petersburg en leer het echte Rusland kennen.” Dat was het advies van mijn lerares Russisch en dus ging ik naar Omsk in Siberië. Het resulteerde in misschien wel de gekste weken uit mijn leven.

7 dingen die ik leerde tijdens mijn taalcursus in Omsk, Siberië

Omsk? Ja, Omsk. De stad die Drs. P. in zijn Dodenrit (het lied is ook wel bekend onder de naam Troika) maar niet kon bereiken, omdat de wolven onderweg iedereen opeten. Mij is het wel gelukt. Omsk ligt op de Trans-Siberië spoorlijn die naar mijn mening romantischer wordt voorgesteld dan hij is. Etmalen lang zat ik in de trein en honderden kilometers aan bomen heb ik aan me voorbij zien trekken. Het uitzicht is vrij inspiratieloos. Met de allergoedkoopste kaartjes beland je in een coupé met 40 andere personen. Geen luxe en comfort, maar wel contact met Russen die ik anders nooit zou ontmoeten. Ontmoetingen die door de taalbarrière vrij oppervlakkig blijven. Ik hoor ze in het Russisch over me praten: “Ze komt uit Nederland en verstaat geen Russisch”. Ik glimlach, want ondanks mijn geringe kennis van de taal, versta ik dit wel.


Omsk: de gesloten stad die hunkert naar toeristen
Omsk heeft ruim een miljoen inwoners en is de zevende grootste stad in Rusland. In het verleden was het een echte industriestad, maar sinds de Sovjetregering besloot Novosibirsk als administratief centrum van West-Siberië aan te wijzen en nadat deze stad minder hard nodig was voor de militaire industrie, is er in Omsk weinig meer te beleven. De economische en politieke situatie zijn sindsdien instabiel. Eén van de grootste oorzaken daarvan is de privatisering van het oliebedrijf Sibneft, dat we nu kennen als Gazprom. De stad doet hard haar best een levendig centrum te creëren en ik heb me ook heus vermaakt, maar feit blijft dat Omsk niets voorstelt bij de steden in het Westen van Rusland. In Siberië is het trouwens niet altijd koud. Als de rivier de Irtysj niet zo onwijs vervuild zou zijn, kun je in de zomer zelfs een duik wagen vanaf het aangelegde stadsstrand.

Dit is de stad waar ik ongeveer drie weken verbleef. Ik had geen idee wat me te wachten stond en achteraf vraag ik me nog steeds af of alles wel echt gebeurd is. Ik denk dat ik in deze stad Rusland in het klein gezien heb en in deze korte tijd heb ik de volgende dingen geleerd:

1. Als je ze betaalt, komen mensen vanzelf naar je onbekende stad
De verwoede pogingen van het bestuur van Omsk om toeristen naar hun stad te krijgen, resulteerde in het organiseren van de summer school Russische taal en cultuur waar ik aan deelnam. Met wat subsidies werd een programma in elkaar gezet en met een motivatiebrief kon je een beurs krijgen voor deelname.
Een kleine opsomming van de mensen die bij mij in de beginnersgroep zaten. Ricard, de 74-jarige Catalaan, de boeddhistische monnik Gabriel uit Thailand en Kadire, een 17-jarige puber uit Albanië die geen Engels én geen Russisch spreekt en waarvan we ons allemaal afvragen hoe zij überhaupt naar Omsk heeft kunnen reizen, waren vaak de enige leerlingen die op tijd klaar zaten voor de les. De Poolse Katarina en Emilia moesten vaak nog hun roes uitslapen van de vele shotjes wodka. De Congolese Freddy (die al twee jaar in Omsk woont, maar nog steeds het Russische alfabet niet snapt) en Robier Victor uit Egypte komen ook altijd wat later. De gespierde Bulgaar Radoslav gebruikt zijn charme en verbasterd zijn eigen taal waardoor het lijkt alsof hij al een woordje Russisch spreekt en ikzelf heb een bondgenootschap gesloten met Sonya uit Singapore en Anna uit Polen. We willen de taal wel leren, maar hoe dan?

Het feit dat er zo’n veertig buitenlanders in hun stad rondliepen, werd door de lokale media grondig vastgelegd en er ging haast geen dag voorbij zonder camera’s op ons gezicht gericht. Vooral de boeddhistische monnik, immer gehuld in zijn oranje habijt, trekt de aandacht. En wij maar vertellen hoe mooi we Omsk vinden. Blijkt het trucje van het stadsbestuur nog te werken ook.

2. Het is moeilijk Russisch te leren als het de enige taal is die je docente beheerst
De Engelse kennis van onze charmante docente Alicia is nog slechter dan mijn Russisch. Dit ontdekken we op de eerste dag en de dagen daarna verschijnen er dan ook steeds meer Engelse woorden (overduidelijk vertaald door Google Translate) op de PowerPointpresentatie. Zo komen we samen toch een heel eind. Maar in een taal die je niet begrijpt leren waarom er minimaal vier verschillende werkwoorden zijn om te zeggen dat je ergens naartoe gaat, dat is mij niet gelukt. Overigens, de docent die wél vloeiend Engels spreekt is geplaatst bij de cursisten die ook al vloeiend Russisch spreken. Is dit dan Russische logica? Ondanks dat laat ik me toch verleiden iets in het Russisch te vertellen op camera voor het lokale journaal. Ik hoop dat de mensen thuis het leuk vonden.

3. Studenten wonen in onmenselijke slaapzalen
Omdat ons verblijf vergoed werd, had ik niet al te hoge verwachtingen. Ik hoopte op een aparte slaapkamer, maar privacy is ongebruikelijk in dit postcommunistische land. Tijdens de rondleiding door één van de vrijwilligers in de obshezhitiye (Russisch woord voor de slaapzalen waar studenten wonen), moest ik even flink slikken. Door het afgebladderde vale behang, de scheefhangende wasbak en de plastic matrassen, zag mijn kamer, die ik deelde met twee anderen, er niet echt uitnodigend uit. De beschimmelde badkamer deelden we met z’n tienen. Ik ben al in veel niet al te frisse hostels geweest en kon het ook hier heus wel even uithouden, maar ik vond het oprecht onmenselijk dat mensen hier jarenlang tijdens hun studie wonen. Of is dit nu mijn Westerse blik die mijn beeld verstoord?

4. Plastic blijkt helemaal niet zo slecht te zijn
Naast de taallessen die we elke ochtend hadden, stond er ’s middags vaak een uitje op het programma. Een rondleiding door de stad, schilderijen kijken in het museum voor beeldende kunst en traditionele dansvoorstellingen bezoeken tijdens het jaarlijkse festival van de stad. Ik was vooral nieuwsgierig naar onze trip naar een bedrijf genaamd Titan. Dit blijkt de plek te zijn waar tonnen rubber worden gemaakt en trots vertellen de pr-mannen dat dit bedrijf leidend is op de Russische markt. We krijgen zelfs een presentatie (in het Russisch) over alle mythes die de ronde doen wat betreft de producten die Titan maakt. Want er is natuurlijk niets verkeerd aan het produceren van plastic en het valt ook reuze mee hoeveel plastic afval er is. We moeten gewoon recyclen. Ja, dat klopt. Maar de mogelijkheden om dat te doen zijn in Omsk nog erg minimaal, zo niet afwezig. Achteraf nemen we een groepsfoto en wanneer de fotograaf daar om vraagt, steken we allemaal braaf onze duim omhoog. Ik duik achter de rug van één van mijn medecursisten.

5. Alle stereotypen over Russische vrouwen zijn waar (en toch ook weer niet)
Bijna alle vrijwilligers tijdens deze summer school zijn jonge, vrouwelijke studenten. Blijkbaar hadden ze zich vooral verheugd op de komst van knappe, buitenlandse mannen, want bij aankomst van de Spanjaard Francisco vechten ze om zijn aandacht. Hun smachtende blikken en lippen worden niet door hem beantwoord. Katja vertelt terloops dat ze twee uur eerder opstaat om haar make-up en haren te doen en wanneer er een feestje gepland staat is Ksenia erg verontwaardigd omdat wij niet onze killer heels in de handbagage hebben meegenomen. Gelukkig is er ook nog Julia. Bloedmooi, dat wel, maar verder zo nuchter dat ze Nederlands had kunnen zijn.

6. Russen snappen niet waarom je vegetarisch zou willen eten
Ook het eten is inbegrepen in de beurs. Vooraf vraag ik of het mogelijk is vegetarisch te eten.
‘Mijn’ vrijwilliger vraagt welke producten ik dan bedoel en zegt dat er in de winkel wel groenten zijn, maar verder weet ze niets over vegetarisch eten. Elke dag ga ik hoopvol naar de kantinedames met hun strenge blikken, maar elke keer eindigt dat in een deceptie. Hoewel ik geen echte vegetariër ben, kon ik deze zompige mengsels écht niet door mijn keel krijgen. Wanneer de Russische meisjes mij toelichting vragen en ik iets vertel over biologische producten, lachen ze me uit. Want hoe kan ik weten of een dier een goed leven gehad heeft? Tijdens de lunch vragen we ons nog een keer af waarom er geen messen zijn om het smakeloze vlees te snijden. “Zodat mensen hier zichzelf niet iets kunnen aandoen”, luidt het aannemelijke antwoord van één van de cursisten.


7. Macht en corruptie zijn zo aanwezig in Rusland dat het bijna grappig is
Op de plattegrond van Omsk staan metrostations en vlakbij ons verblijf zie ik ook een bord met een M erop en trappen die naar beneden gaan. Dit is een illusie. Sinds de jaren ’80 zijn er plannen voor een metro en in 1992 is de bouw begonnen, maar nog steeds heeft Omsk geen metro. Telkens is er een andere reden waarom het systeem niet voltooid wordt en die reden heeft altijd te maken met geld, vaak ook met corruptie en soms met omstandigheden. De onvoltooide metro is een symbool van de stad geworden en er zijn zelfs sleutelhangers met deze metro die geen metro is. De irritatie van de lokale inwoners heeft plaats gemaakt voor ironie.

Drs. P besluit zijn Dodenrit met de woorden: “Omsk is een mooie stad, maar net iets te ver weg”. Mooi? Nee, zelfs met zonnige temperaturen blijft het een grijze, saaie, karakterloze stad, maar juist daarom zo lekker Russisch. Moraal van dit verhaal? Stap eens uit je comfortzone. Dat is niet altijd even leuk, maar je houdt er wel onvergetelijke herinneringen en een goed verhaal voor later aan over.