De bibliotheek in Mijnsheerenland verhuist van De Vijf Schelpen naar het nieuwe Dorpshart. Daarom is de bibliotheek tijdelijk dicht. Na Heinenoord, ’s-Gravendeel. Puttershoek en Strijen is het al de vijfde vestiging van Bibliotheek Hoeksche Waard die in korte tijd een nieuw onderkomen betrekt.

Het verhuizen van een bibliotheek is een hele klus. In De Vijf Schelpen staan de verhuisdozen en rolcontainers al klaar. “Ik sta te popelen,” zegt bibliotheekmedewerkster Hannie. “Het lijkt me erg leuk, zo’n nieuw gebouw.” Al pratend vult ze een doos met boeken en plakt er een sticker op. Dan zet ze de dozen netjes op alfabet op een rolcontainer. “Dat is straks gemakkelijk bij het uitpakken en op de juiste plek neerzetten.” Ook achter de schermen wordt er hard gewerkt. De boekenkasten worden op maat gemaakt en geverfd. Die verhuizen namelijk ook mee.

Na ruim 40 jaar groei is de rek eruit bij bibliotheken in kleine gemeenten. Met het invoeren van de ‘Wet op het openbaar bibliotheekwerk’ in 1975 nam het aantal bibliotheken op het platteland erg toe. In de Hoeksche Waard verdween de bibliobus en kreeg bijna elk dorp een eigen bibliotheek. In 1983 opende de openbare bibliotheek van Mijnsheerenland haar deuren. In cultureel centrum De Vijf Schelpen konden de inwoners van Mijnsheerenland en Westmaas vanaf dat moment kiezen uit maar liefst 10.000 boeken.

“De boekencollectie is een van onze middelen om de inwoners te bereiken, maar beslist geen doel op zichzelf. We zijn geen verzamelaars meer,” zegt directeur Marieke Montenarie van Bibliotheek Hoeksche Waard. De bibliotheek van nu heeft steeds minder boeken en steeds meer informatie. Ze legt uit dat nu het bevorderen van zelfredzaamheid, participatie, digitale vaardigheden en bestrijden van laaggeletterdheid centraal staan. Onderzoek van de Stichting Lezen en Schrijven wijst uit dat een op de elf Hoeksche Waarders laaggeletterd is. “Daarom bouwen we een Taalhuis met allerlei cursussen. Op dit moment volgen zo’n 93 Nederlanders – met en zonder migrantenachtergrond – een taalcursus bij ons.” Zij krijgen les van vrijwilligers die de bibliotheek opleidt voor dit werk. Onlangs is ook de eerste ‘Bibliotheek op school’ geopend, een project dat een bijdrage levert aan de leesbevordering en mediawijsheid van kinderen. De bibliotheek levert er een leesconsulent en mediacoach bij.


De laaggeletterdheid op het Brabantse platteland rond Breda, Roosendaal en Bergen op Zoom is vergelijkbaar met de Hoeksche Waard. De acht bibliotheken hebben zich daar verenigd in de Markiezaatsbibliotheken. In Bergen op Zoom doen al zeven scholen mee aan het project ‘Bibliotheek op school’. Deelname kost 10 euro per leerling, de rest betaalt de bibliotheek. “Wij investeren in de functies van de bibliotheek en niet in gebouwen,” zegt directeur Harry van der Klink. Net als in de Hoeksche Waard gaan ook de Markiezaatsbibliotheken ‘kleiner wonen’. Inmiddels hebben vijf van de acht vestigingen een nieuw onderkomen op maat gevonden. “Het geld dat op die manier vrijkomt steken we in projecten als bieb op school.”


Het zijn de maatschappelijke veranderingen in combinatie met minder subsidie die de bibliotheken tot verandering dwingen. De gemeentes hebben flink bezuinigd op hun budget. In de Hoeksche Waard is de subsidie in vier jaar met 9,3 procent verminderd. Voor de Markiezaatsbibliotheken in Brabant is de terugloop bijna het dubbele: 16,2 procent. Minder subsidies dwingen de bibliotheken tot nieuwe keuzes. De overheid wil dat bibliotheken met hun tijd meegaan. De bibliotheek van de toekomst moet steeds meer een knooppunt worden van kennis, cultuur en contact. Zowel in Brabant als in de Hoeksche Waard zijn ze hard op weg naar zo’n ‘informatiesupermarkt’. Taal speelt daarbij dus een belangrijke rol.


De taaltrefpunten in beide bibliotheken zijn een goed voorbeeld van deze nieuwe insteek. Daar ontmoeten mensen elkaar en praten zij over maatschappelijke thema’s als zorg en gezondheid. Zo verbeteren zij hun Nederlandse taalvaardigheid. Voor mensen met taalvragen is er elke week het taalspreekuur. Medewerkers van de bibliotheek helpen bij zaken als het aanvragen van DigiD en het wegwijs maken op de websites van de gemeenten. De verzamelnaam van deze activiteiten is het Taalhuis. Beide directeuren beseffen echter, dat hun Taalhuis nog lang niet af is. Zij blijven het verder ontwikkelen.

De Markiezaatsbibliotheken beginnen in 2019 met een tweejarige cursus voor asielzoekers. Directeur Van der Klink vertelt, dat Nederlands leren daar hand in hand gaat met het vinden van werk. De resultaten van een soortgelijke aanpak in Scandinavië stemmen hoopvol. “In Noorwegen heeft 90 procent na afloop van zo’n cursus meteen of vrij snel werk.”

In de Hoeksche Waard zijn ze net begonnen met ‘Walk and Talk’ bijeenkomsten. Daar krijgen werkzoekenden tips van deskundigen om een geschikte baan te vinden en hulp bij het opstellen van een goed cv. De gemeenten zijn hier een belangrijke partner.

De boekenstapel in Mijnsheerenland uit 1983 is inmiddels flink geslonken. Er is nu gemiddeld anderhalf boek beschikbaar voor elke inwoner. Dat waren er in de beginperiode wel vijf. Anno 2017 zijn andere zaken belangrijker. Zowel Bibliotheek Hoeksche Waard als de Markiezaatsbibliotheken werken verder aan een groot en gevarieerd informatieaanbod waar zo veel mogelijk mensen van kunnen profiteren. Want dankzij alle veranderingen is de openbare bibliotheek er nog steeds voor iedereen.