Het is al 4 mei is geweest, de 'herdenking schreeuwers' zijn al bijna vergeten en het leven gaat na Bevrijdingsdag gewoon weer door, zou je denken. Toch, was het dinsdag 8 mei in Pakhuis de Zwijger weer tijd voor Zwart onder Oranje, een avond die gaat over inclusief herdenken. Het ‘Zwart’ staat voor de voormalige Nederlandse koloniën en ‘Oranje’ voor het Koninkrijk der Nederlanden. De centrale vraag: Hoe onderbelicht is het onderwerp inclusiviteit als we praten over de Nationale dodenherdenking?

De zaal loopt vol, iedereen zoekt zijn plekje en grijpt de Zwart onder Oranje flyer van zijn stoel voor zij erop gaan zitten. Deze flyers worden straks door het publiek gebruikt bij ‘’eens of oneens’’ stellingen. Elke 10 minuten is er een spreker die een onderwerp introduceert, waarop een panelgesprek volgt tussen twee sprekers.
Voor dat het eerste onderwerp geïntroduceerd wordt, worden er nog wat huisregels aangekaart. ‘’Het is hier een save place, we respecteren elkaar en luisteren naar elkaar. Racisme is geen mening en bagatelliseer niet’’, zegt een van de moderators van de avond. Ook het woord ‘’blank’’ en het n-woord worden niet op prijs gesteld.

De eerste spreker is Wim Manuhutu, historicus en actief op het gebied van erfgoed, cultuur en diversiteit. Manuhutu heeft het over de koloniale ‘’hang-over’’. Zo zijn een van de instrumenten van het kolonialisme ‘’verdeel en heers’’ en het instrument tegen de strijd hiervan is solidariteit. ‘’Solidariteit wordt gevreesd door koloniale overheden omdat dit een krachtig wapen is tegen kolonialisme’’. Maar ook solidariteit heeft zijn grenzen. ‘’Mensen moeten ruimten scheppen en vragen stellen. Hierbij zijn onder andere monumenten en het onderwijs erg belangrijk’’. Het ruimte scheppen begint volgens Manuhutu bij de dominante groep, de witte Nederlander. 

Bij de jongeren maakt het toch wat los
Lucia Martis, drijvende kracht en gezicht van ProFor, houdt het kort maar krachtig. ‘’Er is veel verborgen leed, wat men niet weet. Op 4 en 5 mei komt dit leed niet naar voren, maar nu is het tijd. Dit moet gebeuren door middel van dialoog’’. Voor jongeren is niet echt een laaiend onderwerp. Toch heeft #Geen4meivoorMij de afgelopen periode voor veel ophef gezorgd, een initiatief geweest van jonge studenten. Martis benadrukt dat het voor de jonge generatie belangrijk is om hierover in gesprek te gaan met docenten, wetenschappers en ouderen. ‘’Ook als je denkt dat men niet over de geschiedenis wilt praten, als iemand eenmaal bezig is komt er van alles los.”

In de zaal waren een aantal jongeren aanwezig. Het onderwerp inclusief herdenken ligt gevoelig en kan zorgen voor meer verdeeldheid in de samenleving, vindt Merve Kacmis (21). “Op het moment dat iemand anders zijn eigen pijn en leed belangrijker vindt dan die van een ander, kan er een kloof ontstaan’’. Jason (24) zegt: ‘’Verdeeldheid ontstaat gemakkelijk als er meningsverschil is over dit soort gevoelige onderwerpen. Ik vind het wel bullshit dit onderwerp anno 2018 nog voor verdeeldheid kan zorgen’’.

Dan is het tijd voor de eerste stelling: Nederland vergeet stelselmatig zijn eigen geschiedenis bij het herdenken en vieren. De meerderheid van de mensen steekt zijn flyer omhoog met de zwarte kant, dat betekent ‘Mee eens’. De microfoon gaat al snel naar de personen met de oranje kant. Deze mensen staan stil bij het woord ‘Vergeet’. Volgens hen is Nederland niks vergeten, weten zij dondersgoed waar ze mee bezig zijn en schuiven ze de geschiedenis stelselmatig onder de mat. Weer is de meerderheid van de zaal het hier mee eens.

Ongemakkelijkheid hoort bij de discussie
De laatste opmerking komt van een witte vrouw achterin het publiek. “Er gaat ontzettend veel door mij heen en ik vraag mij af ‘Zijn we niet gewoon allemaal wereldburgers die toevallig in Nederland, in Amsterdam zijn geboren. Brengt dat niet de verbinding’.” De meerderheid in de zaal reageert woest. Dingen worden geroepen als “Was het maar waar” en “Hou je witte tranen bij je” . “Als iedereen er zo overdacht en we allemaal gelijk waren, dan waren we vandaag de dag niet hier geweest met deze bijeenkomst.”
Er klinkt een ongemakkelijkheid door in de zaal, maar dat kan ook een goed uitganspunt zijn voor discussie en gesprek. Het zijn gevoelige onderwerpen waarover gepraat moet worden, óók met tegenstanders en mensen die er anders over denken.

Ook het Nationaal comité 4 en 5 mei waren uitgenodigd, maar gaven geen gehoor aan het event. De persvoorlichter van het comité gaf aan dat zij de afgelopen weken 24/7 bezig zijn geweest met de herdenking en door verschillende journalisten en instellingen zijn benaderd. ‘’Nu 4 en 5 mei achter de rug is, gaan we met z’n allen evalueren.’’