In 2016 laat Europol-topfunctionaris Brian Donald weten aan de Britse krant Observer dat er sinds 2014 minstens 10.000 vluchtelingenkinderen in Europa zijn verdwenen na hun registratie in een opvangcentrum. Gevreesd wordt dat sommigen van hen in de handen van drugsbendes en mensenhandelaren zijn gevallen. Anderen zijn doorgereisd naar familie of vrienden in een ander Europees land zonder dit te melden. Donald vat samen: “We weten simpelweg niet waar ze zijn, wat ze doen en met wie ze zijn.”

Onder de vluchtelingen die in Griekenland of Italië in Europa aankomen zijn veel kinderen die zonder ouder of voogd reizen. Ze worden door hun familie op eigen houtje naar het veilige Europa gestuurd of ze verliezen hun ouders bij de levensgevaarlijke oversteek van de Middellandse Zee. Sinds de Turkije-deal van begin 2016 is het aantal vluchtelingen dat vanaf Noord-Afrika in gammele bootjes de kust van Italië probeert te bereiken opnieuw toegenomen. Het aantal alleenstaande vluchtelingenkinderen is daarbij ook schrikbarend gestegen. In april 2017 meldt hulporganisatie Save the Children dat sinds het begin van het jaar 4.500 kindvluchtelingen Italië hebben bereikt, waarvan er 4.000 alleen reisden. De voormalige Nederlandse Kinderombudsman Marc Dullaert schat in 2016 al dat ongeveer de helft van de vluchtelingen die in Europa aankomen kind is.

Slavenarbeid en seksuele uitbuiting
De gevaren die alleenstaande vluchtelingenkinderen moeten trotseren op hun weg naar en door Europa is een van de meest urgente kwesties in de migrantencrisis. De VN rapporteert in september 2017 dat zeker 75 procent van de jonge vluchtelingen die richting Europa reizen te maken krijgt met uitbuiting en seksueel misbruik. Europol-topman Donald waarschuwt dat criminele bendes die zich bezighouden met slavenarbeid en seksuele uitbuiting het ook steeds vaker op vluchtelingen hebben gemunt.

Door de chaotische registratie en het tekortschieten van opvangsystemen in Europese landen van aankomst is het moeilijk zicht te houden op alleenstaande vluchtelingkinderen. Daarbij komt dat kinderen die in Griekenland of Italië aankomen soms niet willen worden herkend als kind. Dan lopen ze namelijk kans in een gesloten detentiecentrum terecht te komen, terwijl ze willen doorreizen naar familie in bijvoorbeeld Zweden of Engeland. Door deze factoren is het werkelijke aantal vermiste vluchtelingenkinderen waarschijnlijk nog veel hoger dan de schatting van Europol. Uit telefonisch contact met de organisatie blijkt ook dat deze schatting zeer onzeker is en slechts als informeel statement moet worden gezien.We weten dus weinig over de exacte omvang van het probleem.

Duitsland, Frankrijk, Engeland
Zo nu en dan duiken er berichten op in de media over het lot van sommige van deze kinderen. In oktober 2017 bracht de Duitse omroep ZDF het nieuws dat in Berlijn bewakers van opvangcentra jonge asielzoekers aanzetten tot prostitutie in ruil voor geld. Sociaal werkers en vluchtelingen in de centra spraken zelfs van een prostitutie-ring, die specifiek op kwetsbare en jonge asielzoekers uit is. Europol meldt ook dat in zowel bestemmingsland Duitsland als doorreisland Hongarije grote aantallen criminelen zijn opgepakt die zich bezig hielden met het exploiteren van vluchtelingen.

Ook in Frankrijk zijn er berichten waaruit blijkt dat minderjarige vluchtelingen worden uitgebuit. Zo bericht de Refugee Youth Service (RYS) een maand na de laatste grote ontruiming van ‘de jungle’ bij Calais, dat één derde van de ongeveer 2.000 vluchtelingkinderen die daar verbleven nu vermist zijn. Medewerkers van de hulporganisatie vrezen voor uitbuiting van de kinderen. Telefonisch geïnterviewde minderjarigen melden dat zij te werk worden gezet op fruitkwekerijen in de omgeving van het centrum, waar zij sinds de ontruiming verblijven.

Voor veel kinderen die alleen door Europa reizen is Groot-Brittannië het beoogde eindstation. Hier is het aantal vermissingen van vluchtelingenkinderen enorm gestegen de laatste jaren. In 2017 zijn er 42 procent meer meldingen ten opzichte van het voorgaande jaar. Ook hier zijn er signalen dat deze kinderen in criminele netwerken terechtkomen.

Verkracht in ruil voor smokkelgeld in Griekenland
Veruit het meeste gevaar lopen kindvluchtelingen in de landen van aankomst, zoals Griekenland en Italië. In de overvolle opvangkampen is het overzicht ver te zoeken en zijn kinderen een makkelijk doelwit. Ook mogen iets oudere kinderen vaak het kamp verlaten, wat nieuwe gevaren met zich meebrengt. In 2017 blijkt uit een Harvard rapport dat vluchtelingenkinderen in Griekenland seksueel worden uitgebuit om zo hun smokkelaar naar Noord-Europa te kunnen betalen. Het gaat voornamelijk om jonge Afghaanse of Syrische jongens die rondhangen in Atheense parken en hier door oudere mannen worden misbruikt, waar de jongens vervolgens wat geld aan overhouden Veel is het niet, soms nog geen 15 euro. Een van de co-auteurs laat weten aan de Britse krant The Guardian: “Dit rapport documenteert een schokkend aspect van de huidige vluchtelingencrisis: de blootstelling van zeer jonge kinderen aan seksuele exploitatie als overlevingsstrategie.”

Maffia in Italië
Als vluchtelingenkinderen de barre tocht over de onvoorspelbare Middellandse Zee hebben overleefd staan zij op de Italiaanse kust direct oog in oog met hun volgende hindernis: de Italiaanse maffia. Op Sicilië worden tieners uit het Midden-Oosten en Afrika voor een schijntje aan het werk gezet op het land. Of erger, komen zij terecht in de seksindustrie. Begin dit jaar verscheen het boek Roadmap to Hell van onderzoeksjournalist Barbie Latza Nadeau, waarin zij uiteenzet hoe Nigeriaanse meisjes naar Italië worden gesmokkeld met als doel daar in de seksindustrie te werk te worden gesteld. Vanaf het begin van de reis staat de Nigeriaanse smokkelaar in contact met de Italiaanse maffia aan wie hij het meisje zal overleveren. De maffia maakt gebruik van de wanhoop van jonge vluchtelingen door aan te bieden hen naar landen in het noorden van Europa te smokkelen. Maar, als ze Italië al verlaten, lopen ze vervolgens het gevaar om bij aankomst in Groot-Brittannië of Duitsland in de criminele onderwereld te verdwijnen.

De maffia verdient bovendien op andere manieren flink aan de vluchtelingencrisis. Uit een groot onderzoek van de Italiaanse anti-maffia unit blijkt dat de maffia fraudeert met overheidsgelden bestemd voor vluchtelingenopvang. Zo wordt er geclaimd dat er meer vluchtelingen in een kamp zitten dan in werkelijkheid en wordt geld bestemd voor vluchtelingen achtergehouden, waardoor de bewoners van opvanglocaties in onhygiënische ruimtes moeten leven en weinig tot niets te eten krijgen. In het voorjaar van 2017 zijn 68 mensen die hierbij betrokken waren opgepakt. Geschat wordt dat zij in tien jaar tijd zo’n 36 miljoen euro aan overheidsgelden hebben verduisterd. In een afgeluisterd gesprek uit 2014 pocht maffiabaas Salvatore Buzzi dat de handel in drugs ‘minder lucratief’ is dan de uitbuiting van vluchtelingen.

Groot gevaar
Deze verhalen uit de Europese media laten zien welke gevaren vluchtelingenkinderen tegenkomen op hun route.. Hoewel een deel van de vermiste vluchtelingkinderen  simpelweg is doorgereisd naar familie in een ander Europees land, zijn er duidelijk ook vluchtelingenkinderen die minder geluk hebben. Feit is dat 90% van door Europol geïnterviewde vluchtelingen aangeeft smokkelaars te hebben betaald om in Europa te komen. De criminele netwerken die zich hier mee bezighouden zijn ook betrokken bij mensenhandel en seksuele uitbuiting. De aandacht die criminelen op dit moment hebben voor het potentiële financiële gewin ten koste van vluchtelingen creëert een groot gevaar voor de veiligheid van vluchtelingenkinderen die er alleen voor staan.


Daarom ondernemen wij een zoektocht. ‘Wij’ zijn de onderzoeksjournalisten van Lost in Europe. Vanuit Nederland werken Sanne Terlingen, en ik, Hannah Kooy. Dit doen wij voor Small Stream Media in samenwerking met onderzoeksjournalistieke radioprogramma Argos. Wij werken samen met onderzoeksjournalisten Chloë Carlens vanuit België, Ismail Einashe van de BBC en Newsweek Europe in het Verenigd Koninkrijk en Cecilia Ferrara van Il Fatto Quotidiano in Italië.

Ons doel: Het vinden van de verhalen van vermiste vluchtelingenkinderen om zo een beeld te kunnen geven aan het schrijnende, abstracte getal van 10.000 vermissingen. We gaan op onderzoek met een internationaal samenwerkingsverband van journalisten en betrokken vrijwilligers uit heel Europa. We hopen zo licht te werpen op de schaduwwereld waarin kinderen terecht kunnen komen als niemand ze mist. We laten zien waar de gaten in de Europese regelgeving zitten, waardoor kinderen kunnen verdwijnen.

Op deze website houden we wekelijks een blog bij over de vorderingen van ons onderzoek en vind je het dossier van de publicaties bij onder meer Argos, de BBC, Newsweek Europe en Il Fatto Quotidiano in Italië.